อุปกรณ์เกี่ยวกับระบบไฟฟ้า

อุปกรณ์ที่เกี่ยวกับระบบไฟฟ้า

 

มิเตอร์ไฟฟ้า หรือ มาตรวัดไฟฟ้า

 

มิเตอร์ไฟฟ้า หรือ มาตรวัดไฟฟ้า นอกจากจะเป็นตัวกำหนดปริมาณการจ่ายกระแสไฟฟ้าแล้ว ยังทำหน้าที่ในการระบุค่าใช้จ่ายของไฟฟ้าในแต่ละรอบบิลอีกด้วย โดยมิเตอร์ไฟฟ้าจะมีทั้งหมด 2 ประเภทด้วยกัน คือ

• มิเตอร์ไฟฟ้าแบบ 1 เฟส 2 สาย (220 โวลท์)
• มิเตอร์ไฟฟ้าแบบ 3 เฟส 4 สาย (220/380 โวลท์)

และนอกจากนี้ยังมีหลายขนาดให้เลือก คือ 

• 5 (15) A
• 15 (45) A
• 30 (100) A

(โดยความหมายของตัวเลขและตัวอักษรคือ มิเตอร์ 5 แอมป์ ใช้ไฟฟ้าได้มากถึง 15 แอมป์)

โดยการเชื่อมต่อระบบไฟฟ้าของบ้านกับการไฟฟ้านั้น มิเตอร์ที่ขอจากการไฟฟ้านั้นจะต้องมีความสัมพันธ์กับปริมาณไฟฟ้าที่กำหนดไว้ โดยขนาดของมิเตอร์ไฟฟ้าที่มีให้เลือกตามมาตรฐานการไฟฟ้านครหลวงนั้น ได้แก่ 5 (15) A , 15 (45) A และ 30 ในขณะที่การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคจะมีขนาดมิเตอร์ให้เลือกที่ 5 (15) A ,10 (30) A ,20 (40) A ,30 (60) A ,30 100 A  โดยต้องไม่ลืมที่จะคำนวณว่าจะต้องใช้มิเตอร์เท่าใด ก่อนจะไปทำการขอไฟฟ้ากับทางการไฟฟ้า

(Tips : สำหรับการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค สำหรับมิเตอร์ 3 เฟส 4 สายจะต้องเริ่มต้นที่ขนาด 15 (45) A เป็นต้นไป)

สายเมน

 

สายเมน หรือ สายไฟฟ้าแรงต่ำ เป็นสายไฟฟ้าที่อยู่ถัดมาจากมิเตอร์ไฟฟ้า โดนจะมีจำนวนของสายเมน ตามระบบไฟฟ้าที่เราเลือก เช่น มีสายเมน 2 เส้น กรณี ระบบไฟฟ้า 1 เฟส และ มีสายเมน 4 เส้น ในกรณี ระบบไฟฟ้า 3 เฟส โดยแบ่งเป็นสาย L หรือ สาย Line เป็นสายที่มีกระแสไฟฟ้าไหลผ่าน และ สาย N หรือ สาย Neutral จะเป็นสายที่ไม่มีกระแสไฟฟ้าไหลผ่าน โดยทั้งสาย N และ สาย L จากมิเตอร์ไฟฟ้าจะถูกเชื่อมต่อไปยังตู้เมนไฟฟ้า โดยการนำสายไฟฟ้าเชื่อมเข้าสู่บ้าน จะต้องพิจารณาถึงปัจจัยหลายอย่าง ดังนี้

วิธีการเดินสายเมน

 

• เดินลอยในอากาศ
• เดินลอยติดผนัง (ตีกิ๊บ) 
• เดินร้อยท่อบนผนัง
• เดินร้อยท่อฝังดิน 

ประเภทและขนาดของสายไฟเมน

 

ขึ้นอยู่กับการเดินสายไฟฟ้า ซึ่งแต่ละแบบมีผลต่อปัจจัยด้านความปลอดภัย ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 

• สาย Type A หรือ เรียกย่อๆว่า TA เป็นสายประเภท THW สำหรับการเดินลอยในอากาศ หรือ เดินในท่อ 
• สาย Type B หรือ เรียกย่อๆว่า TB เป็นสายประเภท VAF สำหรับเดินลอยติดผนัง (ติดกิ๊บ) 
• สาย Type C หรือ เรียกย่อๆว่า TC เป็นสายประเภท NYY สำหรับเดินร้อยท่อใต้ดิน และ เดินลอยติดผนังในกรณีมีขนาดมิเตอร์ 30 – 50 แอมป์

เพิ่มเติม

• สาย THW เป็นสายไฟฟ้าชนิดทนแรงดัน 750 โวลท์ เป็นสายเดี่ยว นิยมใช้ในโรงงานอุตสาหกรรม ใช้ใน ระบบไฟฟ้า 3 เฟส 
• สาย VAF เป็นสายชนิดทนแรงดัน 300 โวลท์ มีทั้งแบบสายเดี่ยว และ สายคู่ โดยสายคู่จะนิยมเดินตามฝาผนัง หรือ เดินลอยติดผนัง(ติดกิ๊บ)หรือ เดินร้อยท่อบนผนัง แต่จะไม่เดินแบบฝังดิน หากอยากจะเดินสาย VAF ลงดินนั้นจะต้องเดินท่อฝังดินที่มีการป้องกันน้ำซึมเข้าท่อ และห้ามใช้ในระบบไฟฟ้า 3 เฟสที่มีแรงดัน 380 โวลท์ 
• สาย NYY เป็นสายไฟฟ้าชนิดทนแรงดัน 750 โวลท์ เป็นสายไฟฟ้าที่นิยมใช้เนื่องจากถูกออกแบบมาให้มีความคงทนต่อสภาพแวดล้อม โดยสาย NYY จะมีหลายแกน และหลายชนิด เช่น สาย NYY 2 แกน และสาย NYY 4 แกน ซึ่งก็จะมีชื่อเรียกสายหลายแกนแบบนี้แตกต่างกันไป คือ สาย NYY 4 แกน เรียกว่า สาย NYY – N คือ มีสายไฟอยู่ 3 เส้น และ สาย N 1 เส้น ส่วนสาย NYY 2 แกน จะเรียกว่า สาย NYY – G หรือเป็นสายชนิด 2 แกน 3 แกน และ 4 แกน ที่มีสายดินรวมอยู่ด้วย เหมาะกับอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ต้องต่อลงดิน 

ซึ่งแต่ละวิธีต้องสัมพันธ์กันกับชนิดของท่อ ขนาดของสายไฟฟ้าเมน และ มิเตอร์ไฟฟ้าที่ได้ทำการขอไว้ จึงสรุปได้ว่า การเชื่อมต่อระบบไฟฟ้าของบ้านกับการไฟฟ้า มีสิ่งที่ต้องคำนึงถึง หรือ สิ่งที่ต้องทำได้แก่ 

1. คำนวณปริมาณไฟฟ้าที่ต้องการใช้
2. ขนาดของมิเตอร์ไฟฟ้าที่ต้องใช้ 
3. ขนาดของสายไฟฟ้าเมนที่ต่อเข้าตัวบ้าน 
4. อุปกรณ์ตู้เมนไฟฟ้า ที่เตรียมต่อกระจายไฟฟ้าที่ใช้ภายในบ้าน

ชนิดของท่อร้อยสายเมน

 

แบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ 

1. ท่อโลหะ ได้แก่ วัสดุท่อเหล็กชุปสังกะสี ได้แก่ EMT หรือ ท่อเดินภายใน IMC ท่อเดินผนังภายนอก และ RSC ท่อหนาพิเศษสำหรับเดินใต้ดิน (โดยท่อโลหะจะใช้สำหรับเดินในกรณีผนัง หรือ ตามโครงสร้างอาคารเท่านั้น) 
2. ท่ออโลหะ หรือ ท่อพลาสติก ได้แก่ ท่อ PVC และ ท่อ HDPE หรือ ท่อPE มักจะนิยมเดินท่อร้อยสายฝังดินเท่านั้น 

ทั้งนี้ เจ้าของบ้านต้องไม่ลืมที่จะกำหนดการเดินสายเมนเข้าตัวบ้าน โดยพิจารณาตามความเหมาะสม ความปลอดภัย และ ความสวยงาม โดยสามารถแบ่งออกเป็น 

• เดินเข้าผนัง แล้วเข้าสู่บ้านที่ชั้นฝ้าเพดาน สำหรับกรณีเดินสายเมนบนผนัง หรือ เดินลอยไปที่ตู้เมนไฟฟ้า
• เดินเข้าช่องชาร์ป หรือ ช่องเซอร์วิสไฟฟ้า กรณีเดินสายเมนไฟฟ้าแบบฝังดิน หรือกรณีที่ไม่สามารถฝังลงไปในผนังได้ ต้องเผื่อช่องชาร์ป หรือ ช่องเซอร์วิสไว้ เพื่อความสวยงาม
• เดินร้อยท่อเข้าที่ผนัง สำหรับกรณี เดินสายเมนแบบฝังดิน เหมาะกับบริเวณที่ไม่ต้องการความสวยงามมากนัก 

ตู้เมนไฟฟ้า

 

ตู้เมนไฟฟ้า จะแยกประเภทตาม เฟสไฟฟ้าที่เจ้าของบ้านได้ขอไว้กับทางการไฟฟ้า โดย ระบบไฟฟ้า 1 เฟส 2 สาย จะเรียกว่า คอนซูมเมอร์ยูนิต (Consumer Unit) และ ระบบไฟฟ้า 3 เฟส 4 สาย จะเรียกว่า โหลดเซนเตอร์ (Load Center) โดยมีหน้าที่จ่ายไฟฟ้าตามที่เจ้าของบ้าน หรือ วิศวกรกำหนด หรือ เรียกว่า เซอร์กิส (Circuit) โดยโครงสร้างของตู้เมนไฟฟ้าจะมี เซอร์กิจเบรกเกอร์เมน ทำหน้าที่ตัดวงจรไฟฟ้าทั้งหมดของบ้าน ในกรณีที่ใช้ไฟฟ้าเกินขนาดที่ตู้เมนไฟฟ้ากำหนดไว้ หรือ เหตุไฟฟ้าลัดวงจร ซึ่งในส่วนของเบรกเกอร์ย่อยนั้น ทำหน้าที่ในการแจกจ่ายไฟฟ้าไปยังพื้นที่ที่ใช้ไฟฟ้า และอุปกรณ์ไฟฟ้าต่างๆ โดยในการทำงานของเบรกเกอร์จะสัมพันธ์กับขนาดของฟิวส์ในแต่ละส่วนของเบรกเกอร์ย่อย และขนาดของหน้าตัดสายไฟฟ้าที่จ่ายกระแสไฟฟ้าไปยังอุปกรณ์ไฟฟ้าแต่ละชนิด จะเป็นจุดร่วมของระบบไฟฟ้าสายดินของทุกเซอร์กิต ในกรณีที่เกิดไฟฟ้ารั่ว หรือ ไฟฟ้าช๊อต

การเลือกขนาดของเบรกเกอร์ จะแปรผันตามมิเตอร์ไฟฟ้า ดังนี้ 

มิเตอร์ 16 , 50 และ 100 แอมป์ จะมีขนาดมากกว่าปริมาณการจ่ายไฟฟ้าของมิเตอร์ เพื่อให้ตัดการจ่ายกระแสไฟฟ้าในกรณีที่ใช้ไฟฟ้าเกินขนาด ซึ่งในกรณีที่เราเลือกขนาดของ เบรกเกอร์เมน ไม่เหมาะสมกับมิเตอร์ไฟฟ้า จะทำให้ไม่มีการตัดกระแสไฟฟ้า เมื่อเกิดการใช้งานที่เกินขนาด หรือ เรียกว่าไฟเกิน ซึ่เป็นเหตุผลต่อมาที่ทำให้เกิดเพลิงไหม้นั่นเอง โดยเบรกเกอร์เมนนั้นจำเป็นจะต้องมีค่าความทนทานกระแสไฟฟ้าลัดวงจรไม่ต่ำว่า 10KA เช่นเดียวกับเบรกเกอร์ย่อยที่ต้องเลือกให้สัมพันธ์กันการหน้าตัดของสายไฟฟ้า โดย ขนาดของเบรกเกอร์ย่อยจะต้องมีปริมาณที่ยอมให้กระแสไฟฟ้าผ่านน้อยกว่าปริมาณกระแสไฟฟ้าในสาย แต่ต้อมากกว่าเครื่องใช้ไฟฟ้าที่จ่ายไป เพื่อให่เกิดการตัดกระแสไฟฟ้า เมื่อเกิดไฟเกิน 

อุปกรณ์พวก เครื่องปรับอากาศ เครื่องทำน้ำร้อน และ มอเตอร์ไฟฟ้า เป็นอุปกรณ์ที่ต้องได้รับความใส่ใจในการเลือกใช้ระบบไฟฟ้า เพราะ เป็นอุปกรณ์ที่มีปริมาณการใช้ไฟฟ้ามากกว่าเครื่องใช้ไฟฟ้าประเภทอื่น โดยผู้ผลิตตู้เมนไฟฟ้าจะมีการระบุขนาดของหน้าตัดสายไฟฟ้า และ ขนาดชองอุปกรณ์ไฟฟ้าแต่ละชนิด ให้เกมาะกับขนาดของเบรกเกอร์ย่อยๆ ต่อๆไป

เครื่องตัดกระแสไฟฟ้า

 

ในกรณีที่ตู้เมนไฟฟ้าเกิดไม่ทำงาน เครื่องตัดกระแสไฟฟ้าจะเป็นตัวที่เข้ามาทำหน้าที่แทนในส่วนนี้ โดยเฉพาะระบบสายดิน ที่จะเข้ามาช่วยกำจัดกระแสไฟฟ้าที่รั่วจากเครื่องใช้ไฟฟ้า หรือ การสัมผัสเครื่องใช้ไฟฟ้าของเจ้าของบ้าน หรือ ผู้ใช้งาน 

(เพิ่มเติม : ในกรณีที่มีการสัมผัสกับสาย L หรือ สาย Line ซึ่งเป็นสายที่มีกระแสไฟฟ้าไหลผ่าน เครื่องตัดไฟฟ้าจะทำการตัดไฟฟ้าทั้งหมด เพื่อไม่ให้เกิดอันตรายต่อผู้ที่สัมผัส โดยเครื่องตัดไฟฟ้ารุ่นใหม่ๆนั้นจะสามารถเลือกปรับค่าต่างๆ ให้เหมาะกับการใช้งานมากขึ้น โดยป้องกันการตัดไฟฟ้าบ่อยๆของอุปกรณ์ต่างๆ )

สายดิน

 

หลายๆคนคงจะเคยเห็นสติกเกอร์ที่ติดอยู่กับเครื่องใช้ไฟฟ้าว่า “อันตรายหากไม่ติดตั้ง สายดิน” แล้ว สายดิน ที่ว่านี่คืออะไร แล้วมีหน้าที่อะไรกันแน่ 

สายดิน เป็นอุปกรณ์ที่มีไว้เพื่อรองรับเครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีระบบสายกิน โดยเฉพาะอุปกรณ์ที่เสี่ยงต่อการถูกสัมผัส เช่น เครื่องทำน้ำอุ่น สวิตซ์ ปลั๊กไฟ เป็นต้น โดยขนาดของสายดินจะถูกระบุตามชนิดของอุปกรณ์ไฟฟ้านั้นๆ มักจะมีสายสีเขียว หรือ เขียวสลับเหลือง แล้วจึงต่อมายังตู้เมนไฟฟ้า แล้วจึงจะต่อออกไปที่สายต่อหลักดิน เพื่อนำกระแสไฟฟ้าที่รั่วไหล หรือ ไฟเกินลงสู่ดิน

โดยขนาดของหลักดินนั้นจะเป็นไปตามที่วิศวกรกำหนด เพื่อให้เหมาะสมกับปริมาณการใช้ไฟฟ้าของบ้านแต่ละหลัง เช่น สายต่อหลักดิน 10 ตร.มม. ต้องต่อกับหลักดินไม่เกิน 35 มม. ซึ่งโดยทั่วๆไปหลักดินจะมีความลึกที่ 2.4 เมตร โดยตอกให้อยู่ในระดับความชื้นของดิน เพื่อให้กระแสไฟฟ้าไหลลงสู่ดินอย่างแน่นอน 

นอกจากนี้เรื่องของสายดินยังไปสัมพันธ์กับเรื่องการเดินสายไฟเข้าสู้เครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆ ทั้งการเดินท่อแบบไร้สาย หรือ การเดินลอยบนผนัง และรวมไปถึงขนาดหน้าตัดของสายไฟแต่ละเครื่องใข้ไฟฟ้า เช่น 2.5 ตร.มม. สำหรับไฟฟ้าเพื่อส่องสว่าง และ ขนาด 4 ตร.มม. สำหรับเครื่องปรับอากาศ 12,000 BTU ขึ้นไป และ สำหรับเต้าเสียบ นอกจากนี้ขนาดและจำนวนของสายไฟฟ้าจะไปสอดคล้องเข้ากับชนิดของท่อร้อยสายไฟอีกด้วย ไม่ว่าจะท่อโลหะ หรือ ท่ออโลหะ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความร้อนที่สะสม และ เพื่อให้ง่ายต่อการเดินสายโดยที่สายไม่ชำรุด